กลัวผิดพลาดจนไม่กล้าเริ่ม: Perfectionism ทำอะไรกับเราได้บ้าง

มีความฝันอยู่ในหัว แต่ก็ยังไม่เริ่มทำ เพราะรู้สึกว่าถ้าทำแล้วออกมาไม่ดีพอ จะรับได้ไหม

ถ้าเคยรู้สึกแบบนี้ อยากบอกก่อนว่าไม่ได้แปลกนะ และมันมีชื่อเรียกที่เข้าใจได้

กลัวผิดพลาดกับการอยากทำดี — ต่างกันยังไง?

อยากทำงานให้ดี เป็นเรื่องดี แต่เมื่อไรที่ความกลัวผิดพลาดมันหนักจนไม่กล้าเริ่ม หรือทำเสร็จแล้วก็ยังรู้สึกว่าไม่ดีพอ นั่นอาจเป็นสัญญาณของ Perfectionism

ความแตกต่างคือ คนที่อยากทำดีจะทำก่อน แล้วค่อยปรับปรุง แต่ Perfectionist มักรอให้พร้อมก่อน แต่ความพร้อมนั้นก็ไม่เคยมาถึง

Perfectionism มาจากไหน?

ส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากความหยิ่งหรือความต้องการที่เกินจริง แต่มาจากความกลัวลึกๆ

กลัวว่าถ้าทำออกมาไม่ดี คนอื่นจะมองว่าไม่เก่ง หรือแม้แต่กลัวว่าตัวเองจะมองตัวเองว่าไม่ดีพอ บางครั้งมันมาจากวัยเด็กที่ได้รับคำชมก็ต่อเมื่อทำสิ่งต่างๆ ได้ถูกต้อง เลยเชื่อว่าคุณค่าของตัวเองขึ้นอยู่กับผลงาน

สัญญาณของ Perfectionism

• เริ่มสิ่งใหม่ได้ยาก เพราะกลัวว่าจะออกมาไม่ดี
• ใช้เวลากับงานชิ้นเดียวนานมาก เพราะอยากให้สมบูรณ์
• ได้รับคำชม แต่ก็ยังรู้สึกว่าทำได้ไม่ดีพอ
• กลัวว่าคนอื่นจะเห็นความผิดพลาดของเรา
• บางทีไม่เริ่มเลยดีกว่า แล้วก็ดองงานไว้

ความสมบูรณ์แบบมีต้นทุน

นอกจากจะทำให้เริ่มงานยาก Perfectionism ยังกินพลังงานมหาศาล

เพราะเราต้องตรวจสอบ วิเคราะห์ และประเมินทุกอย่างซ้ำๆ ผลก็คือหมดพลัง เครียด และบางทีก็ไม่ได้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าคนที่แค่ลงมือทำ

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่บอกว่า Perfectionism เชื่อมโยงกับความเครียด ความวิตกกังวล และแม้แต่ Burnout

ค่อยๆ ปล่อยให้มันไม่สมบูรณ์บ้าง

ไม่ได้บอกว่าต้องทำงานแย่ลง แต่อยากชวนให้ลองทำงานแล้ว ยอมรับว่ามันไม่ต้องสมบูรณ์ 100% ก็ได้

1. เปลี่ยนจาก สมบูรณ์ เป็น ดีพอ

ลองถามตัวเองว่า งานชิ้นนี้ดีพอที่จะส่ง/ทำให้เสร็จได้แล้วไหม? ถ้าใช่ ก็พอแล้ว ไม่ต้องรอให้สมบูรณ์

2. กำหนดเวลาสิ้นสุด

แทนที่จะทำจนกว่าจะดี ลองกำหนดว่าจะทำถึงกี่โมง แล้วหยุดตรงนั้น มันช่วยฝึกให้รู้จักขีดจำกัดที่เหมาะสม

3. ลองทำอะไรที่อนุญาตให้ผิดพลาดได้

ลองวาดรูป เขียน journal หรือทำอาหารสูตรใหม่ — สิ่งที่ไม่มีใครมาประเมิน ฝึกความรู้สึกว่าผิดพลาดแล้วก็โอเค

4. แยกคุณค่าออกจากผลงาน

เราไม่ได้มีคุณค่าน้อยลงเพราะทำพลาด ความผิดพลาดเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ ไม่ใช่การพิสูจน์ว่าเราไม่ดีพอ

5. ชวนตัวเองลุกขึ้นก่อน

แทนที่จะรอให้พร้อม ลองบอกตัวเองว่า ทำ 10 นาทีก่อนก็ได้ บ่อยครั้งที่พอเริ่มแล้วมันไม่ได้น่ากลัวเท่าที่คิด

ไม่สมบูรณ์แบบ ก็มีคุณค่าได้

ทุกอย่างที่มีคุณค่าในชีวิต — ความสัมพันธ์ งานสร้างสรรค์ ชีวิต — ล้วนมีความไม่สมบูรณ์เป็นส่วนหนึ่งของมัน

ถ้าวันนี้กำลังกลัวผิดพลาดจนไม่กล้าเริ่ม ลองให้ตัวเองได้ลองดูบ้างนะ แม้จะออกมาไม่สมบูรณ์

เพราะสิ่งที่ทำออกมา แม้จะไม่สมบูรณ์ ก็มีคุณค่ามากกว่าสิ่งที่ยังอยู่ในหัวแค่นั้น